ОКОЕМОВ ИВАН ИВАНОВИЧ

          1950 сыллаахха Уус Алдан улууһун Курбуһах нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Курбуһах интернат оскуолатыгар үөрэнэн, сопхуоска үлэлээн баран, 1971-1973 сс. Советскай Армияҕа повардар курстарын бүтэрэн, пограничнай заставаҕа поварынан сулууспалаабыта. Уус Алдан оройуонун РайПОтун ветерана. 3 оҕо амарах аҕата, 4 сиэн эйэҕэс эһэтэ. Иван Иванович бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсан баран төрөөбүт дойдутун дьонун-сэргэтин үйэтитиигэ үлэлэспитэ, ол түмүгэр “Өлөҥнөөхтөр” (2017), “Ааспыты ахтан” (2019), “Олоҕум омооно” (2020) кинигэлэрэ бэчээттэнэн тахсыбыттара.

Иэстээхпин

Сырдык санаа кэһиилээх

Тиийиэҕим дойдубар соһуччу.

Туруоҕум кырдалым үрдүгэр

Ахтаммын иэйиинэн толору.

Таһымнаан туоларбын кэтэһэ

Кэлиэҕим күннэтэ салпакка.

Тапталы муҥурун билбэккэ

Көрдүөҕүм сонуннук саҥалыы.

Ирдиэҕим иччилээх тыллары

Дойдубун ахтыбыт кэмнэрбэр

Махтанар маанылаах күннэрим

Маанылаах кэмнэрэ кэлэрин.

Иэстээхпин төлүүргэ бэлэммин

Ыраас санаабын уунабын.

Тугунан төлүөхпүн билбэккэ

Мунчааран ылабын үгүстүк.

Олоҕум кылгаһа бэрдиттэн

Сонньуйан ылабын ардыгар.

Мөхсөбүн күннээҕи түбүккэ

Ардыгар солуута суохха.

Олоххо көрсөбүн арааһы

Үөйбэтэх өттүттэн кэлээччи.

Бэлэмнээх буоллахха барыта

Оннун булан иһээччи.

 

        Хаар үөрүүтэ

Бастакы хаар түһэрэ

Сүрэхпин үөрдэн көбүттэ.

Түһэн тэлимнээн кэрэтэ

Туохха тэҥнэһиэ буоллаҕай

Сахаҕа саамай чугаһа

Хаар үөрүүтэ-көтүүтэ.

Туманнаан киирэн бардаҕына,

Туолар санаа түгэҕэ.

Курупааскы көтөрү санатан,

Ыраас маҥан хаарым,

Күлүбүрэччи көтөн кэл,

Күүппүтүм өр буолла.

Туллук үөрүнүү хойдон,

Тыыннаах  маҥан хаарым,

Сирбит үрдүн үллүйэн

Сабыый маҥан суорҕанынан.

Маҥан куобах буолаҥҥын

Мөлбөһүйэ сүүрүүй дуу,

Кыыл табалыы кыырайан

Сүрэҕи үөрдэн өрүкүтүүй.

Аҕынным даҕаны хаары

Көрөбүн, сөҕөбүн дьиктитин.

Туналыйан ырааскын, сэргэххин,

Чэпчэкигин түү хаарым.

Тымныы кыһыҥҥа тоҥорбот

Айылҕа айбыт таҥаһа,

Саас ирэн халыйан

Аһатаҕын ийэ сири.

 

Харыйабар

Күөҕүнэн чэлгийбит харыйам

Субуллан ыраахтан көстөҕүн,

Өтөҕүм кэлбитин санатан

Өрүүтүн кэтэһэр курдуккун.

Сүүрүктээх үрэҕим сүнньүгэр

Үрүччэ ырыатын иһиллээн

Кэлээччи, барааччы сонунун

Сонургуу кэтэһэр эбиккин.

Ыраахтан ыҥыра угуйан

Ыалдьыттар бэртэрин күүтэҕин,

Тутаҕын кинилэр куттарын,

Олоххо суолларын ыйаҕын.

Кэрэни кэрэхсиир буоллахха,

Киниттэн элбэҕи ылыаҕыҥ,

Киэҥ суолга киирэргэр

Алгыстаах айаны тутуо5уҥ.

Кэрэ бэйэҕин хайҕаан

Хайыһан көрдүм Эйигин,

Элбэх үнүгэстэргин көрөн

Санаам үтүөтүн түмтүм.

Дьылыгыр көнө уңуоҕуҥ

Түстүүллэр өрүү сырдыгы,

Уһун курбуу бэйэҥ

Үөрдэллэр өтөхтөөх дьону.

 

Саҥалыы көрүүлэр

 Олоххо саҥалыы керуулэр

 Ороно туруох курдуктар,

Хас биирдиибит атыннык

Анаарар ахан буоллахпыт.

 

Эдэр өттө атыннык

Сонургуу көрөр буоллаҕа,

Сир үрдүн кэрэтэ

Киниэхэ хайдах киирэрэ.

 

Айылҕа — уустук көстүү,

Хамныы турар киинэ,

Күөх барыта сиргэ

Тыынар тыыннаах кэриэтэ.

 

Сир үрдүгэр кэлбит

Синньигэс сабынан сибээстээхпит,

Үөннүүн-көйүүрдүүн бары

Уустук утумунан салҕансабыт.

 

Биллэххэ-көрдөххө дьикти,

Айылҕа сорҕото эбиппит,

Бары тэҥ оҥоһуулаах

Бу сиргэ олоробут.

 

* * *

Иэйии киирдэҕинэ харыстаа,

Күөйэн-хаайан күөмчүлээ,

Куотан хаалыа, сүтүө,

Туга да суох хаалларыа.

 

Иэйии мээнэ үөскээбэт

Сирдээҕи олох кэрэтиттэн,

Ону таба сыаналыыр

Тыыннаах олох алыбыттан.

 

Иэйии үөскүүр тапталга

Икки сүрэх тэбиитин

Тардыһар сырдык күүһүгэр,

Туймаардар тыыннааҕы барытын.

 

 Иэйии үтүөнү түстүүр,

Иэйии сырдыкка угуйар,

Иэйии баар буолан

Олох салҕанар аналлаах.

 

Иэйии — үөрүү чыпчаала,

Үтэр киһини үрдүккэ,

Дьоллоох иэйиини эҥэрдэһэр,

Дьоллуур тулатын, дойдутун.